4-Бөлім. Практикалық жұмыс және әдістемелік ұсыныстар
Ағаш өсімдіктерінің зиянкестермен зақымдану деңгейін сандық және сапалық көрсеткіштер негізінде бағалау, зақымдану қарқындылығын шкалалық әдістер арқылы анықтау және ағаш түрлерінің салыстырмалы төзімділік деңгейін ғылыми тұрғыда жіктеу.
Зиянкестермен әртүрлі дәрежеде зақымданған жалпақ жапырақты ағаштардың жапырақтары, сабақтары немесе қабық үлгілері.
Зақымдану деңгейін бағалау әдістері және төзімділік шкалаларын қолданудың ғылыми-әдістемелік негіздері.
Зерттеу зақымданған өсімдік үлгілерін таңдаудан басталады. Әр ағаштан кемінде 10-20 жапырақ немесе бірнеше сабақ үлгілері алынып, олардың жалпы саны тіркеледі. Бұл кезеңде зақымданудың типі (жапырақ жегіш, минер, сорғыш немесе қабық кеміргіш зиянкестер әсері) алдын ала анықталады.
Келесі кезеңде әрбір үлгінің зақымдану ауданы көзбен шолу және өлшеу арқылы пайыздық түрде бағаланады. Жапырақ бетінің зақымдалған бөлігі жалпы жапырақ ауданына қатысты есептеліп, зақымдану деңгейі шамамен анықталады. Бұл әдіс зақымның кеңістіктік таралуын жедел бағалауға мүмкіндік береді.
Одан кейін балдық шкала қолданылады. Әр үлгі зақымдану қарқындылығына қарай белгілі бір баллмен белгіленеді (төмендегі кестеге сүйеніңіз). Балдық әдіс зақымның сапалық айырмашылықтарын салыстыруға қолайлы және далалық жағдайда тиімді болып саналады.
Жиналған деректер негізінде интегралды көрсеткіш есептеледі. Ол үшін Disease Severity Index (DSI) немесе Damage Index (DI) формуласы қолданылады.
| Балл | Зақымдану сипаттамасы |
|---|---|
| 0 | Зақым белгілері жоқ |
| 1 | Жапырақтың 1-10 % зақымданған |
| 2 | 11-25 % зақымданған |
| 3 | 26-50 % зақымданған |
| 4 | 51-75 % зақымданған |
| 5 | 76-100 % зақымданған |
| DSI мәні (%) | Төзімділік деңгейі |
|---|---|
| 0-10 | Жоғары төзімді |
| 11-25 | Орташа төзімді |
| 26-50 | Әлсіз төзімді |
| > 50 | Төзімсіз |
Кем дегенде 3 үлгіні (ағашты) зерттеп, нәтижесін жазыңыз.
| Нысан | Ағаш түрі | Орташа Балл | Есептелген DSI (%) | Төзімділік деңгейі |
|---|---|---|---|---|
| Үлгі №1 | ||||
| Үлгі №2 | ||||
| Үлгі №3 |
Практикалық жұмыс нәтижесінде білімгер әр ағаш түрі бойынша зақымдану деңгейін көрсететін кесте құрастырады, есептелген индекстерді көрсетеді және ағаштың төзімділік деңгейін ғылыми негізде анықтайды. Нәтижелер фитосанитарлық журналға тіркеледі.
Бұл практикалық жұмыс зақымдану деңгейін бағалаудың сандық және шкалалық әдістерін меңгеруге мүмкіндік береді.
Интегралды көрсеткіштерді қолдану ағаштардың зиянкестерге төзімділігін салыстырмалы түрде анықтауға жағдай жасап, фитосанитарлық мониторинг пен басқару шешімдерін ғылыми тұрғыда негіздеудің маңызды құралы болып табылады.